ΣΥΜΒΑΣΗ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥΠΟΛΗΣ

 Μια από τις πιο σημαντικές διεθνείς δράσεις κατά των γυναικοκτονιών και της έμφυλης βίας είναι η Σύμβαση της Κωνσταντινούπολης.

Η Σύμβαση της Κωνσταντινούπολης είναι από τις πιο σημαντικές διεθνείς δράσεις κατά της έμφυλης βίας και των γυναικοκτονιών, γιατί για πρώτη φορά έθεσε ένα ολοκληρωμένο νομικό πλαίσιο προστασίας των γυναικών σε ευρωπαϊκό επίπεδο.

Πιο αναλυτικά, βασίζεται σε τέσσερις πυλώνες: την πρόληψη, την προστασία των θυμάτων, τη δίωξη των δραστών και τις συντονισμένες πολιτικές των κρατών. Αυτό σημαίνει ότι δεν αρκεί μόνο η τιμωρία μετά το έγκλημα, αλλά απαιτείται και εκπαίδευση στην ισότητα των φύλων, ενημέρωση της κοινωνίας και δημιουργία δομών υποστήριξης για τις γυναίκες που κινδυνεύουν.

Ένα πολύ σημαντικό στοιχείο της είναι ότι αναγνωρίζει τη βία κατά των γυναικών ως παραβίαση ανθρωπίνων δικαιωμάτων και όχι ως «ιδιωτική υπόθεση μέσα στην οικογένεια». Έτσι, τα κράτη υποχρεώνονται να παρεμβαίνουν πιο ενεργά όταν υπάρχουν σημάδια κινδύνου, όπως περιστατικά ενδοοικογενειακής βίας ή απειλές.

Στην πράξη, η Σύμβαση οδήγησε πολλές χώρες (μεταξύ τους και η Ελλάδα) να δημιουργήσουν ή να ενισχύσουν γραμμές βοήθειας, ξενώνες φιλοξενίας, ειδικά τμήματα αστυνομίας για ενδοοικογενειακή βία και πιο αυστηρή νομοθεσία. Επίσης, ενίσχυσε τη χρήση του όρου «γυναικοκτονία» στον δημόσιο διάλογο, ώστε να αναγνωρίζεται ότι η δολοφονία γυναικών λόγω φύλου δεν είναι απλό μεμονωμένο έγκλημα, αλλά κοινωνικό φαινόμενο.

Παρά τη σημασία της, υπάρχουν και προκλήσεις: δεν εφαρμόζεται το ίδιο αποτελεσματικά σε όλες τις χώρες, ενώ σε ορισμένες υπάρχει αντίδραση ή καθυστερήσεις στην πλήρη εφαρμογή της. Παρ’ όλα αυτά, παραμένει ένα από τα πιο ισχυρά εργαλεία για την αντιμετώπιση της έμφυλης βίας στην Ευρώπη.

ΥΠΟΘΕΣΗ ΚΑΡΟΛΑΙΝ

 Ένα από τα πιο γνωστά και χαρακτηριστικά περιστατικά γυναικοκτονίας στην Ελλάδα είναι η υπόθεση της Καρολάιν Κράουτς στα Γλυκά Νερά το 2021.

Η Καρολάιν βρέθηκε νεκρή μέσα στο σπίτι της στα Γλυκά Νερά, όπου ζούσε με τον σύζυγό της και το μωρό τους. Ο σύζυγός της αρχικά κάλεσε την αστυνομία και ισχυρίστηκε ότι το σπίτι τους είχε δεχτεί εισβολή από ληστές, οι οποίοι την έδεσαν και την σκότωσαν. Για περίπου έναν μήνα η υπόθεση παρουσιαζόταν ως ληστεία μετά φόνου και η κοινωνία πίστευε ότι επρόκειτο για τυχαίο έγκλημα.

Όμως, οι αστυνομικές έρευνες έδειξαν πολλές αντιφάσεις στην κατάθεση του συζύγου και στοιχεία που δεν ταίριαζαν με το σενάριο της ληστείας. Τελικά αποκαλύφθηκε ότι ο ίδιος είχε σκοτώσει τη γυναίκα του μέσα στο σπίτι τους και στη συνέχεια προσπάθησε να στήσει ψεύτικη εικόνα εγκλήματος. Μετά από πίεση των στοιχείων, ομολόγησε την πράξη του.

Το πιο σημαντικό στην υπόθεση δεν είναι μόνο το έγκλημα, αλλά ότι έγινε μέσα στη σχέση εμπιστοσύνης ενός γάμου, μπροστά στο παιδί τους, και στη συνέχεια υπήρξε προσπάθεια συγκάλυψης. Αυτός είναι και ο λόγος που θεωρείται χαρακτηριστικό παράδειγμα γυναικοκτονίας στην Ελλάδα: η γυναίκα δολοφονήθηκε από τον ίδιο της τον σύντροφο, μέσα στο σπίτι της, δηλαδή στον πιο «ασφαλή» χώρο της ζωής της.

Ο δράστης στην υπόθεση της Καρολάιν Κράουτς ισχυρίστηκε ότι τη σκότωσε ύστερα από έντονη συναισθηματική ένταση και καβγά μέσα στη σχέση τους. Σύμφωνα με την ομολογία του, υπήρχαν προβλήματα στη σχέση τους και εκείνη τη μέρα υπήρξε ένταση που κλιμακώθηκε, μέχρι που την στραγγάλισε.

Ωστόσο, είναι σημαντικό να τονιστεί ότι αυτά που ανέφερε ο ίδιος αποτελούν τη δική του εκδοχή και χρησιμοποιήθηκαν για να εξηγήσει την πράξη του. Στην πραγματικότητα, η υπόθεση εξετάζεται ως γυναικοκτονία, δηλαδή δολοφονία γυναίκας από τον σύντροφό της μέσα σε πλαίσιο ελέγχου, ζήλιας και βίας μέσα στη σχέση.

Δεν υπάρχει μία απλή ή «λογική» αιτία που να δικαιολογεί ένα τέτοιο έγκλημα. Συνήθως σε τέτοιες περιπτώσεις μιλάμε για σχέσεις εξουσίας και βίας, όπου ο δράστης θεωρεί ότι έχει έλεγχο πάνω στο θύμα, και όχι για ένα μεμονωμένο περιστατικό θυμού.

 

 

ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ

 Συμπέρασμα για τον κόσμο:

Σε παγκόσμιο επίπεδο, τα στοιχεία δείχνουν ότι οι γυναικοκτονίες παραμένουν σταθερά υψηλές, χωρίς ουσιαστική πτωτική τάση τα τελευταία χρόνια. Υπάρχουν μικρές αυξομειώσεις από έτος σε έτος, αλλά συνολικά κινούνται περίπου στα ίδια επίπεδα (80.000–85.000 περιπτώσεις ετησίως). Αυτό σημαίνει ότι, παρά την αυξημένη ευαισθητοποίηση, δεν έχει επιτευχθεί σημαντική μείωση του φαινομένου.

Συμπέρασμα για την Ελλάδα:

Στην Ελλάδα, η εικόνα είναι πιο ασταθής. Παρατηρείται έντονη αύξηση την περίοδο 2021–2022, μια προσωρινή πτώση το 2023 και στη συνέχεια ξανά άνοδος το 2024–2025. Άρα, δεν υπάρχει σταθερή ανοδική ή καθοδική πορεία, αλλά διακυμάνσεις με τάση επανεμφάνισης υψηλών αριθμών, κάτι που δείχνει ότι το πρόβλημα παραμένει ενεργό.

ΠΟΣΟΣΤΑ ΓΥΝΑΙΚΟΚΤΟΝΙΩΝ ΣΤΟΝ ΚΟΣΜΟ

2020: Περίπου 81.000 γυναίκες και κορίτσια δολοφονήθηκαν συνολικά, με περίπου 47.000 (≈58%) να σκοτώνονται από σύντροφο ή οικογένεια. Αυτό δείχνει ότι πάνω από τις μισές δολοφονίες έγιναν στο «οικείο περιβάλλον».

2021: Τα επίπεδα παρέμειναν παρόμοια, με εκτιμήσεις κοντά στις 80.000–82.000 δολοφονίες γυναικών, χωρίς σημαντική μείωση, δείχνοντας σταθερότητα του προβλήματος.

2022: Οι αριθμοί κινούνται ξανά περίπου στις 80.000+ περιπτώσεις παγκοσμίως, με την πλειονότητα να αφορά ενδοοικογενειακή βία.

2023: Υπολογίζεται ότι περίπου 85.000 γυναίκες δολοφονήθηκαν, εκ των οποίων περίπου 51.100 (≈60%) από σύντροφο ή συγγενή. Δηλαδή περίπου 140 γυναίκες την ημέρα.

2024: Περίπου 83.000 συνολικές δολοφονίες γυναικών, με περίπου 50.000 (≈60%) να είναι γυναικοκτονίες από οικεία πρόσωπα — δηλαδή περίπου 1 γυναίκα κάθε 10 λεπτά.

2025: Τα πιο πρόσφατα στοιχεία δείχνουν ότι τα επίπεδα παραμένουν σχεδόν ίδια με το 2024, χωρίς ουσιαστική μείωση, κάτι που δείχνει ότι το φαινόμενο παραμένει σταθερά υψηλό παγκοσμίως.

Συνολικά, η βασική εικόνα είναι ότι κάθε χρόνο περίπου 80.000–85.000 γυναίκες δολοφονούνται παγκοσμίως, και περίπου 6 στις 10 περιπτώσεις είναι γυναικοκτονίες μέσα στο οικογενειακό ή συντροφικό περιβάλλον. Το πιο ανησυχητικό είναι ότι τα ποσοστά αυτά παραμένουν σχεδόν αμετάβλητα τα τελευταία χρόνια, χωρίς ουσιαστική μείωση.

ΠΟΣΟΣΤΑ ΓΥΝΑΙΚΟΚΤΟΝΙΩΝ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ

 2020: Καταγράφηκαν περίπου 4 γυναικοκτονίες στην Ελλάδα, σύμφωνα με στοιχεία της Ελληνικής Αστυνομίας.

2021: Σημαντική αύξηση, με περίπου 15 έως 31 περιπτώσεις ανάλογα με την πηγή, με πολλές καταγραφές να μιλούν για «κορύφωση» του φαινομένου εκείνη τη χρονιά.

2022: Περίπου 13 έως 24 γυναικοκτονίες, με τα στοιχεία να δείχνουν ότι το φαινόμενο παρέμεινε σε υψηλά επίπεδα.

2023: Μείωση σε σχέση με τα προηγούμενα χρόνια, με περίπου 6 έως 10 περιστατικά.

2024: Ξανά αύξηση, με περίπου 15 γυναικοκτονίες μέσα στη χρονιά.

2025: Μέχρι το τέλος του έτους καταγράφηκαν περίπου 19 γυναικοκτονίες, δείχνοντας νέα άνοδο.

Συνολικά, βλέπουμε ότι υπήρξε μεγάλη αύξηση την περίοδο 2021–2022, μια προσωρινή μείωση το 2023 και ξανά άνοδος τα έτη 2024–2025, κάτι που δείχνει ότι το πρόβλημα παραμένει έντονο και ασταθές.

ΤΡΟΠΟΙ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗΣ

 Η αντιμετώπιση του φαινομένου απαιτεί πολυεπίπεδη προσέγγιση. Κεντρικό ρόλο παίζει η εκπαίδευση από νεαρή ηλικία για την ισότητα των φύλων και τον σεβασμό στις διαπροσωπικές σχέσεις. Απαραίτητη είναι η ενίσχυση των δομών υποστήριξης θυμάτων, όπως οι γραμμές βοήθειας και οι ξενώνες φιλοξενίας, καθώς και η άμεση και αποτελεσματική παρέμβαση των αρχών σε περιστατικά βίας. Ταυτόχρονα, η αυστηροποίηση και η σωστή εφαρμογή των νόμων, η ευαισθητοποίηση της κοινωνίας και η ενθάρρυνση των θυμάτων να μιλούν χωρίς φόβο μπορούν να συμβάλουν ουσιαστικά στη μείωση και την πρόληψη των γυναικοκτονιών.

ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ

 Οι επιπτώσεις των γυναικοκτονιών είναι βαθιά τραυματικές τόσο για το άμεσο περιβάλλον του θύματος όσο και για την κοινωνία συνολικά. Οι οικογένειες διαλύονται, τα παιδιά που μένουν πίσω βιώνουν σοβαρά ψυχικά τραύματα και συχνά χρειάζονται μακροχρόνια υποστήριξη. Παράλληλα, ενισχύεται το αίσθημα φόβου και ανασφάλειας στις γυναίκες, ενώ η κοινωνία έρχεται αντιμέτωπη με τη σκληρή πραγματικότητα της έμφυλης βίας. Οι γυναικοκτονίες υπονομεύουν επίσης την εμπιστοσύνη στους θεσμούς όταν δεν υπάρχει αποτελεσματική πρόληψη και τιμωρία.

ΑΙΤΙΑ

 Οι γυναικοκτονίες αποτελούν ένα σύνθετο κοινωνικό φαινόμενο με βαθιές ρίζες. Τα αίτιά τους συνδέονται συχνά με πατριαρχικές αντιλήψεις και στερεότυπα φύλου που θέλουν τον άνδρα να έχει εξουσία και έλεγχο πάνω στη γυναίκα. Επιπλέον, παράγοντες όπως η ενδοοικογενειακή βία, η ζήλια, η ανάγκη επιβολής, η έλλειψη παιδείας γύρω από τις υγιείς σχέσεις και η ατιμωρησία ή η ανεπαρκής προστασία των θυμάτων συμβάλλουν στην έξαρση τέτοιων εγκλημάτων. Σε ορισμένες περιπτώσεις, οικονομικά ή ψυχολογικά προβλήματα λειτουργούν ως επιβαρυντικοί παράγοντες.